Film, muzika, arhitektura: Novi pokretači ekonomskog razvoja

Spajanjem kreativnosti i ekonomije stvaraju se proizvodi koji imaju posebnu vrijednost.

Kreativne industrije, među kojima su reklame, arhitektura, scenske umjetnosti, film, video igre, dizajn, televizija i muzika, važan su dio ekonomskog razvoja u Bosni i Hercegovini. Iako taj sektor doprinosi zapošljavanju, pogođen je raznim problemima poput slabog javnog finansiranja te nedovoljnih modernih obrazovnih i stručnih mogućnosti.

Zato je korisno što postoji Registar kulturne i kreativne industrije gdje se mogu prijaviti svi oni koji to žele.

“Registar djelatnika iz kulturne i kreativne industrije omogućava svima koji unesu lične podatke da budu zvanično registrirani kao aktivni u ovoj industriji, čime se otvara mogućnost reguliranja njihovog radnog statusa i umrežavanja u klaster kreativne industrije. Time će i pojedinci, i udruženja, i kompanije, i vladine institucije imati puni uvid u ljudske resurse i mogućnosti razvoja, te prioritete ulaganja u kulturne i kreativne industrije”, istaknuto je na Creativeindustries.ba.

“Pod kreativnom ekonomijom podrazumijevamo procese proizvodnje, distribucije i potrošnje (nematerijalnih) kreativnih, kulturnih i simboličkih dobara, što uključuje ideje, iskustva, percepcije, slike, softver, medijski sadržaj, dizajn, informacije i usluge. Za značaj kreativne ekonomije važne su upravo kreativne i kulturne industrije koje se smatraju, prema UNCTAD-a iz 2008. i 2010. godine, svjetske i evropske industrije sa najbržom stopom rasta. Uz nove tehnologije i alate lakše je nešto stvoriti i realizirati te dalje distribuirati na tržištu i pronaći publiku za svoj rad. Rast će zavisiti od povećanja ponude i potražnje. U tome svemu tehnologija ima važnu ulogu. Kreativna ekonomija podrazumijeva spajanje kreativnosti i ekonomije, tj. spajanje ideja i kreativnosti u proizvode koji imaju vrijednost i stvaraju bogatstvo a nazivaju se kreativni proizvodi”, objasnili su na prethodno spomenutoj internetskoj stranici.

Dio kreativne industrije BiH su inicijative poput Sarajevskog filmskog festivala i platforme Creative Gate koje pokušavaju potaknuti rast, inovacije i regionalnu saradnju.

Sarajevo Film Festival je jedan od prominentnijih i većih filmskih festivala u jugoistočnoj Evropi, a osnovan je 1995. godine. U 2001. godini ga je Evropska filmska asocijacija uvrstila među 11 festivala koji nominuju filmove za nagradu ‘Najbolji evropski kratki film’. Festival je ugostio razne poznate ličnosti kao što su Robert De Niro, Angelina Jolie, Brad Pitt, Orlando Bloom i Daniel Craig.

“Creative Gate je platforma osmišljena da ujedini kulturne i kreativne profesionalce širom zapadnog Balkana, podstičući dinamičan ekosistem saradnje. Osnaživanjem ovih industrija, Creative Gate u konačnici gradi jaču budućnost za regiju”, navedeno je na internetskoj stranici Creative Gatea.

Istakli su i da su njihovi donatori British Council, UNESCO te Evropska unija.

Bosna i Hercegovina ima i razvijenu muzičku industriju, od tradicionalnih sevdalinki do rocka i elektronske muzike. Sve to se predstavlja na raznim festivalima kao što su Mostar Summer Fest i Banja Luka Fest.

Mostar Summer Fest je muzički festival koji kroz tri ljetna dana okuplja najvažnija imena regionalne muzičke scene različitih žanrova: od rock, alt rock, indie, pop, alt pop, hip hop, trap, reggae, funk, punk, crossover, pa sve do sevdah i blues izričaja, objavili su na stranici festivala.

“Muzikom kao univerzalnim jezikom stvaramo nezaboravne momente sreće, ujedinjujemo sve ljude pozitivnih vibracija, potičemo ih na veći društveni angažman i na neophodnost vlastite aktivacije za dobrobit društva u cjelini. Nadovezujući se na nasljeđe Mostara kao grada u sjecištu kultura kroz vjekove, Mostar Summer Fest vidimo kao snažan festival koji svojim bogatim muzičkim lineupom svake godine ostaje među najvažnijim kulturnim događanjima u državi, te na taj način ostvaruje zajedničke ciljeve svojih posjetitelja, kulturne i šire zajednice”, istaknuto je u objavi.

Banja Luka Fest je internacionalni festival muzike i održava se na tvrđavi Kastel. Na njemu nastupaju mnogi poznati pjevači i privlači publiku iz cijele BiH te drugih država. Nažalost, ove godine je festival otkazan zbog problema oko organizacije.

Uz muziku i film, književnost je veliki dio kreativne industrije BiH. Jedan od poznatih autora je svakako Ivo Andrić, dobitnik Nobelove nagrade, čija su djela – Na Drini ćuprija, Prokleta avlija, Gospođica i mnoga druga, ostavila veliki trag na domaćoj, ali i svjetskoj književnoj sceni.

Sada se među bosanskohercegovačkim književnicima mogu izdvojiti Asmir Kujović, Marko Tomaš, Boris Lalić, Lejla Kalamujić i mnogi drugi.

I tradicionalni zanati imaju svoje mjesto u kreativnoj industriji BiH. Zanatlije sve više spajaju tradiciju sa savremenim dizajnom, stvarajući proizvode koji su privlačni i lokalnom i međunarodnom tržištu, a neki od tih proizvoda mogu se naći na Baščaršiji.

Ipak, uz sve navedeno, BiH je na 92. mjestu među 139 država uvrštenih u Globalni inovacijski indeks (GII) 2025. GII rangira svjetske ekonomije prema njihovim inovacijskim sposobnostima, odnosno kreativnosti, a sastoji se od otprilike 80 indikatora, grupiranih u inovacijske ulaze i izlaze, GII ima za cilj obuhvatiti višedimenzionalne aspekte inovacije, prema Svjetskoj organizaciji za intelektualno vlasništvo (WIPO).

V.K.